od:	szczepienie.info <kontakt@szczepienie.info>
do:	kancelaria@rpp.gov.pl
data:	16 mar 2026, 10:58
temat:	Wniosek o informację

Dzień dobry.

W imieniu swoim oraz innych rodziców zmuszanych do poddawania dzieci szczepieniom ochronnym wnoszę o informację, czy pacjent lub jego opiekun prawny ma prawo do złożenia oświadczenia o wyrażeniu zgody na zabieg medyczny o treści, jaką uznaje za konieczną i zgodną ze stanem faktycznym, czy też treść tego oświadczenia może być narzucona przez świadczeniodawcę i nie może ona podlegać żadnym modyfikacjom na wniosek pacjenta nawet jeśli oznaczałoby to poświadczenie nieprawdy poprzez podpisanie takiego oświadczenia?

Poniżej przykładowa modyfikacja treści takiego oświadczenia. 

Czy rodzice mają prawo do dokonania takich modyfikacji na oświadczeniu, które otrzymują na "porodówce" w szpitalu? Czy prawo rodzicom tego zabrania, a jeśli tak, to który przepis prawa o tym stanowi?

od:	szczepienie.info <kontakt@szczepienie.info>
do:	kancelaria@rpp.gov.pl,
"ezd@rpp.gov.pl" <ezd@rpp.gov.pl>
DW:	nik@nik.gov.pl
data:	28 kwi 2026, 16:30
temat:	wniosek o informację

Rzecznik Praw Pacjenta
do wiadomości: Najwyższa Izba Kontroli

W nawiązaniu do pisma RzPP-DPW-WPII.431.1124.2026, które rzekomo stanowi odpowiedź na pytanie, czy pacjent lub jego opiekun prawny ma prawo do złożenia oświadczenia o wyrażeniu zgody na zabieg medyczny o treści, jaką uznaje za konieczną i zgodną ze stanem faktycznym, czy też treść tego oświadczenia może być narzucona przez świadczeniodawcę i nie może ona podlegać żadnym modyfikacjom na wniosek pacjenta nawet jeśli oznaczałoby to poświadczenie nieprawdy poprzez podpisanie takiego oświadczenia, z przykrością muszę  stwierdzić, że odpowiedź ta nie odnosi się do istoty pytań zadanych w moim piśmie z dnia 16 marca 2026.
Nie pytałem bowiem Rzecznika Praw Pacjenta o to, czy obowiązkowe szczepienia ochronne mają charakter obowiązkowy, ani o to, czy pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy może skutecznie odmówić wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, więc nie do końca rozumiem, z jakich przyczyn Rzecznik odpowiada mi na pytania, których nie zadałem, zamiast udzielić mi odpowiedzi na pytania, które zostały zadane. 

Wyjaśniam więc, że moje pytania zawarte w piśmie z dnia 16 marca 2026 dotyczyły następującej kwestii: czy pacjent albo jego przedstawiciel ustawowy ma prawo ukształtować treść własnego oświadczenia o zgodzie na udzielenie świadczenia zdrowotnego zgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym, czy też świadczeniodawca może narzucić pacjentowi gotową, nieedytowalną treść takiego oświadczenia.

W szczególności moje pytanie dotyczyło tego, czy rodzic dziecka może dopisać do formularza zgody na obowiązkowe szczepienie ochronne zastrzeżenie np. że zgoda ta jest składana pod presją grożących środków egzekucyjnych, w tym grzywny w celu przymuszenia.

Odpowiedź Rzecznika pomija przy tym istotny przepis rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z § 10.2 tego rozporządzenia, lekarskie badanie kwalifikacyjne oraz obowiązkowe szczepienia ochronne u osoby, która ukończyła 6. rok życia, a nie osiągnęła pełnoletności, mogą zostać przeprowadzone bez obecności osoby sprawującej prawną pieczę nad tą osobą albo opiekuna faktycznego po uzyskaniu ich pisemnej zgody oraz informacji na temat uwarunkowań zdrowotnych mogących stanowić przeciwwskazanie do szczepień.

Co więcej, § 10.4 tego samego rozporządzenia stanowi, że do karty uodpornienia dołącza się wymaganą na piśmie zgodę, o której mowa w punkcie 2.

Przepisy te mają zasadnicze znaczenie dla sprawy. Skoro bowiem sam prawodawca w rozporządzeniu dotyczącym obowiązkowych szczepień ochronnych przewiduje instytucję pisemnej zgody rodzica lub opiekuna, to nie sposób poprzestać na ogólnym stwierdzeniu, że „znaczenie instytucji zgody ma charakter wtórny wobec obowiązku wynikającego z ustawy szczególnej”.

Takie stwierdzenie nie odpowiada na pytanie, czym jest ta pisemna zgoda, kto może określić jej treść, czy może ona zostać uzupełniona przez osobę ją składającą oraz czy istnieje przepis prawa zakazujący rodzicowi dopisania do niej zastrzeżenia odpowiadającego rzeczywistym okolicznościom jej złożenia.

Innymi słowy, nawet jeżeli Rzecznik stoi na stanowisku, że obowiązek szczepień ochronnych ogranicza możliwość odmowy poddania dziecka szczepieniu, to nadal pozostaje nierozstrzygnięta odrębna kwestia: czy rodzic ma obowiązek podpisać oświadczenie o zgodzie w treści przygotowanej jednostronnie przez świadczeniodawcę, bez prawa dopisania własnych zastrzeżeń.

Dotychczasowa odpowiedź Rzecznika nie zawiera odpowiedzi na to pytanie.

W związku z powyższym ponownie proszę o udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na następujące pytania:

Czy pacjent albo jego przedstawiciel ustawowy ma prawo dopisać własne zastrzeżenie do formularza zgody na udzielenie świadczenia zdrowotnego?

Czy świadczeniodawca ma prawo odmówić przyjęcia oświadczenia o zgodzie wyłącznie z tego powodu, że pacjent albo jego przedstawiciel ustawowy dopisał do formularza własne zastrzeżenie?

Czy rodzic dziecka ma obowiązek podpisać formularz zgody na obowiązkowe szczepienie ochronne wyłącznie w brzmieniu przygotowanym przez szpital lub innego świadczeniodawcę, bez prawa dokonania jakiejkolwiek modyfikacji jego treści?

Czy prawo zakazuje rodzicowi dopisania do oświadczenia o zgodzie na obowiązkowe szczepienie ochronne dziecka informacji, że zgoda ta jest wyrażana pod presją grożącej grzywny w celu przymuszenia?

Jeżeli Rzecznik Praw Pacjenta stoi na stanowisku, że rodzic nie ma prawa dokonać takiego dopisku, proszę o wskazanie konkretnego przepisu prawa, który taki zakaz ustanawia.

Jak Rzecznik Praw Pacjenta godzi stanowisko, że „znaczenie instytucji zgody ma charakter wtórny”, z treścią § 10.2 oraz § 10.4 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które wprost przewidują uzyskanie pisemnej zgody rodzica lub opiekuna oraz dołączenie tej zgody do karty uodpornienia?

Czy zdaniem Rzecznika pisemna zgoda, o której mowa w § 10.2 rozporządzenia, jest oświadczeniem rodzica lub opiekuna, którego treść powinna odpowiadać rzeczywistym okolicznościom jej złożenia, czy też jest wyłącznie formularzem administracyjnym, którego treść może zostać jednostronnie narzucona przez świadczeniodawcę?

Podkreślam, że przywołanie orzecznictwa dotyczącego obowiązkowego charakteru szczepień ochronnych nie odpowiada na powyższe pytania. Nie kwestionuję w niniejszym piśmie istnienia ustawowego obowiązku szczepień ochronnych. Pytam natomiast o to, czy obowiązek ten obejmuje również obowiązek podpisania przez rodzica oświadczenia o treści narzuconej przez świadczeniodawcę, bez prawa dodania do niego zastrzeżeń odpowiadających rzeczywistym okolicznościom złożenia tego oświadczenia.

Uprzejmie proszę więc, aby ponowna odpowiedź nie polegała na wyjaśnianiu, że obowiązek szczepień ochronnych jest obowiązkiem.

Przedmiotem pytania jest wyłącznie to, czy istnieje przepis prawa, który zakazuje pacjentowi lub przedstawicielowi ustawowemu pacjenta dokonania modyfikacji treści oświadczenia o zgodzie na zabieg medyczny, w tym poprzez dopisanie zastrzeżenia, że zgoda jest wyrażana pod presją grożących środków egzekucyjnych.

Wnoszę, aby odpowiedź zawierała jednoznaczne stanowisko Rzecznika oraz - w razie twierdzenia, że takie działanie jest niedopuszczalne - wskazanie konkretnej podstawy prawnej tego zakazu.

Do wiadomości Naczelnej Izby Kontroli, która być może uzna za stosowne poddać kontroli jakość pomocy świadczonej przez biuro Rzecznika Praw Pacjenta.

Oświadczam, że od NIK nie oczekuję żadnej odpowiedzi na niniejsze pismo. To jest jedynie informacja dla NIK, że biuro RPP odpowiada na pytania, które nie zostały zadane, zamiast odpowiadać na pytania, które zostały zadane.

Z wyrazami szacunku.

---

Ciąg dalszy nastąpi.

Rzecznikowi Praw Pacjenta zadałem takie pytania:

From: szczepienie.info <kontakt@szczepienie.info>
Sent: Monday, February 2, 2026 8:00 AM
To: Kancelaria <kancelaria@rpp.gov.pl>
Subject: Wniosek o informację

Dzień dobry. 
Czy prawa pacjenta są naruszone, jeśli rodzice dostają grzywnę w celu zmuszenia ich do wyrażenia zgody na poddanie dziecka szczepieniom? 

Pytam o to, ponieważ lekarz w przychodni nie zaszczepi dziecka, dopóki rodzice nie podpiszą oświadczenia o wyrażeniu zgody, a lekarz informuje rodziców, że przekaże do sanepidu ich dane osobowe, jeśli nie wyrażą oni zgody na zaszczepienie dziecka. 

Więc w tej sytuacji rodzice są przez lekarza szantażowani, że albo podpiszą zgodę na zabieg, albo ich dane zostaną przekazane do sanepidu, co oznacza, że lekarz za pomocą szantażu próbuje na rodzicach wymusić zgodę na zabieg medyczny ich dziecka.

Czy w Polsce można legalnie zmuszać pacjentów do wyrażania zgody na zabieg medyczny?

Czy zgoda na zabieg udzielona wbrew woli, pod przymusem, jest prawnie wiążąca?

Z góry dziękuję za pomoc.

---

Odpowiedzi udzielił Pan Marek Cytacki. Wklejam ją poniżej w całości, bez komentarza.

---

od:	Marek Cytacki <m.cytacki@rpp.gov.pl>
do:	"szczepienie.info" <kontakt@szczepienie.info>
data:	5 lut 2026, 10:42
temat:	RE: [ZEWNĘTRZNY] Wniosek o informację
podmiot podpisujący:	rpp.gov.pl

RzPP-DPW-WPII.431.592.2026 

Szanowny Panie,

w odpowiedzi na korespondencję w tym również wcześniejszą proszę przyjąć nieco szersze wyjaśnienia w przedmiocie wyrażenia zgody na zabieg medyczny/obowiązkowe szczepienie ochronne. 

Na władze publiczne nałożony jest obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Realizacja tego obowiązku następuje w drodze ustaw, w tym ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a konkretyzacja poszczególnych wymogów wynikających z ustawy w rozporządzeniach wydanych na jej podstawie. 

Przepisy prawa przyznają osobom przebywającym na terenie kraju szereg uprawnień, ale również i obowiązków, w tym obowiązek poddawania się zabiegom sanitarnym, szczepieniom ochronnymi, leczeniu, izolacji, stosowania się do nakazów i zakazów organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także udzielania danych i informacji organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej czy też Inspekcji Ochrony Środowiska [1]. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie ww. obowiązków, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny [2]. 

Na lekarza przeprowadzającego obowiązkowe szczepienia ochronne nałożone zostały obowiązki, zgodnie z którymi do jego zadań należy:

- przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego,

- w przypadku, gdy badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, skierowanie osoby objętej obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej,

- wydanie zaświadczenia ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania,

- prowadzenie dokumentacji medycznej dotyczącej obowiązkowych szczepień ochronnych,

- sporządzenie sprawozdania z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz sprawozdania ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną, które przekazuje państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu,

- powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych [3]. 

Lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną nad osobą małoletnią przekazuje państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu, właściwemu dla miejsca udzielania świadczeń opieki zdrowotnej, imienny wykaz:

1) osób małoletnich objętych obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi, które nie były poddane lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu albo u których nie zostały przeprowadzone obowiązkowe szczepienia ochronne, mimo niestwierdzenia u nich przeciwwskazań do szczepienia,

2) osób sprawujących prawną pieczę nad osobą małoletnią, o ile jest to możliwe do ustalenia- zwany dalej ,,raportem o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych'' [4]. 

O realizacji obowiązkowego szczepienia ochronnego u dziecka decyduje lekarz, po uprzednim przeprowadzeniu szczegółowego badania jego stanu zdrowia oraz zebraniu potrzebnych informacji w trakcie wywiadu z jego rodzicem w ramach kwalifikacyjnego badania lekarskiego. 

Jednocześnie ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi, regulując kwestie obowiązkowych szczepień, nie zawiera przepisów dotyczących wyrażenia zgody na badanie lekarskie kwalifikujące do szczepienia oraz samą czynność szczepienia. Kwestię wyrażenia zgody przez pacjenta na udzielenie świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody normują inne przepisy [5]. W przypadku pacjenta małoletniego prawo do wyrażenia zgody na przeprowadzenie badania lub udzielenie przez lekarza innych świadczeń zdrowotnych mają rodzince/opiekunowie prawni pacjenta. Zgoda oraz sprzeciw mogą być wyrażone ustnie albo poprzez takie zachowanie pacjenta lub jego opiekuna prawnego, które w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje na wolę albo brak woli poddania się proponowanym przez lekarza czynnościom. W przypadku, gdy rodzice nie wyrażają zgody na badanie kwalifikacyjne do szczepienia dziecka lub samą czynność szczepienia, podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych dokonuje stosownej adnotacji w dokumentacji indywidualnej wewnętrznej. 

Jednakże w przypadku obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązek ich wykonania wynika wprost z ustawy, a brak zgody pacjenta bądź jego przedstawiciela ustawowego nie zmienia faktu istnienia tego obowiązku. W tym zakresie wypowiadały się wielokrotnie sądy administracyjne stwierdzając m.in., że „obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, wykonanie zaś tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym (…). Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedopełnienie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.” (wyrok NSA z 19 marca 2024 r. sygn. akt II GSK 27/21). Ponadto sąd stwierdził, że „Ustawa nie przewiduje prawa pacjenta (tu opiekuna prawnego) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje prawny ogólny obowiązek, wynikający wprost z ustawy, poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań. Tak więc rodzice małoletniego dziecka (opiekunowie prawni) mają obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwskazań do wykonywania obowiązkowego szczepienia ochronnego.” (wyrok NSA z 20 sierpnia 2024 r. sygn. akt II GSK 554/24). 

Na podanie dziecku szczepionki składa się szereg czynności: badanie, kwalifikacja, udzielenie informacji o konkretnej szczepionce (różne preparaty). Podmiot leczniczy nie powinien wykonać szczepienia u dziecka, jeżeli rodzice odmawiają poddania dziecka temu zabiegowi - nie może przymusowo, bez zgody rodzica, podać preparatu. Wykonanie zabiegu medycznego bez zgody pacjenta, czyli z zastosowaniem przymusu bezpośredniego jest dopuszczalne, ale tylko wobec osoby chorej na chorobę szczególnie niebezpieczną i wysoce zakaźną, stanowiącą bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia innych osób [6]. Jednakże brak realizacji wykonania obowiązku szczepienia może powodować powstanie określonych konsekwencji prawnych wobec osoby uchylającej się od obowiązku (np. wymierzenie takiej osobie grzywny na podstawie odrębnych przepisów, przez właściwe organy zabezpieczające obowiązek wykonywania szczepień ochronnych). Państwowy powiatowy inspektor sanitarny to podmiot uprawniony do podejmowania działań zmierzających do przymusowego wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, w stosunku do których termin szczepienia upłynął. 

Mając na uwadze powyższe Rzecznik Praw Pacjenta informuje, że zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami prawa, istnieje obowiązek poddania się przez pacjenta niektórym świadczeniom zdrowotnym, który to obowiązek, w przypadku osób niepełnoletnich, spoczywa na rodzicach/opiekunach prawnych. Podmiot leczniczy nie może udzielić świadczenia bez zgody pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego, jednakże odmowa poddania pacjenta obowiązkowemu szczepieniu może skutkować nałożeniem kary finansowej w celu przymuszenia do poddania się świadczeniu. 

Dodatkowo informuję, ze wszelkie uwagi spostrzegane w toku realizacji świadczeń zdrowotnych warto jest w pierwszej kolejności zgłaszać do kierownika podmiotu a w sprawach związanych z realizacją szczepień ochronnych  do właściwej inspekcji sanitarnej.

Przepisy prawa

[1] Art. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924, z późn. zm.), dalej: „ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych”.
[2] Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2024 r. poz. 581), dalej „ustawa”.
[3] Art. 17 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych.
[4] Art. 17 ust. 9b ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych.
[5] Art. 16 ustawy.
[6] Art. 36 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych.

Oto pismo otrzymane przez Rzecznika Praw Pacjenta w odpowiedzi na następujące pytanie:

Wnoszę o informację, czy zabieg obowiązkowego szczepienia dziecka może być wykonany bez dobrowolnej zgody udzielonej przez opiekuna prawnego tego dziecka.

---

Pokaż to pismo lekarzowi, jeśli odmawia wydania Ci zaświadczenia o przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego. Na stronie drugiej Rzecznik Praw Pacjenta wyraźnie informuje, że lekarz ma obowiązek wydać takie zaświadczenie.

Pamiętaj, że aby złożyć sprzeciw do opinii lekarskiej, gdy nie zgadzasz się z zakwalifikowaniem dziecka do szczepienia bez wykluczenia przeciwwskazań, potrzebujesz zaświadczenie o przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego. Więc użyj tego pisma, gdy lekarz nie chce Ci wydać takiego zaświadczenia i postrasz lekarza wtedy skargą do Rzecznika Praw Pacjenta.

Możesz pobrać to pismo jako dokument w formacie PDF klikając w TEN LINK.

---

---

---